" من در اظهارات عموم علماي شعب مختلف علوم نظري يونان نقصهايي مشاهده مي كنم ".
اين جمله در مقدمه كتاب ارزشمند فارابي به نام " موسيقي كبير " به چشم مي خورد.
فارابي خود گفته است كتاب موسيقي كبير را براي روشن و آشكار ساختن مسائل مجهول يونانيان
نوشته است .
همگان مي دانيم كه فارابي از دانشمندان بزرگ ايراني است كه اولين كتاب در باره موسيقي را با استفاده از نسبتهاي رياضي و قوانين فيزيكي صوت به نگارش درآورده است .
وي علاوه بر اينكه درعلوم نظري دانشمندي كامل بود، در موسيقي عملي نيز استادي توانا بوده كه به قولي نوازنده زبر دست قانون نيز بوده است .
فارابي در موسيقي كبير از مباحثي از موسيقي سخن مي راند كه بيانگر وجود علم تئوري در موسيقي ايراني از قرنهاي قبل بوده واينكه بحث صداشناسي ، ايقاع يا وزن ، ضربهاي پيچيده و ساده در موسيقي وجود داشته است.
در زمينه پياده سازي مباحث تئوريك بر روي سازها نيز ، فارابي به تفصيل سخن گفته و در اين خصوص بر روي سازهاي بادي چون سرناي ، دوناي و سازهاي كوبه اي مثل ، طبل و سنج و همچنين عود و شاهرود مطالعاتي داشته كه منجر به مشخص شدن دامنه صوتي هر كدام از اين سازها بوده است .
با مطالعه كتاب موسيقي كبير فارابي خواهيم دانست كه هارموني و موسيقي چند صدايي يا توافق صداها در موسيقي ايراني وجود داشته كه ابوعلي سينا نيز آنرا به بحث گذاشته و صفي الدين هم به آن پرداخته است .
دكتر مهدي بركشلي در كتاب ايرانشهر مي نويسد : " در زمان فارابي هنر موسيقي در مشرق رو به توسعه و تكامل رفته و در فواصلي كه به نام فيثاغورث معروف بوده تصرفاتي كرده و از زمان اين دانشمند و فيلسوف بزرگ به بعد ، موسيقي ايران و عرب از لحاظ پرده بندي بر يك « گام » استوار شده كه از سنن قديمي موسيقي ايران سرچشمه مي گرفته و بر اساس درجه بندي طنبور ( تنبور) خراساني پس از سه قرن به وسيله صفي الدين ارموي تثبيت گرديده است ".
كتاب موسيقي كبير فارابي قرنها به عنوان منبع تحقيق و بزرگترين ماخذ علمي و عملي موسيقي مورد توجه بوده و جرياني را در مباحث نظري موسيقي بوجود آورد كه فلاسفه و محققان به نوشته هاي او استناد كرده و مطالعات زيادي را روي آن انجام داده اند.
